Kwalifikacje osób uprawnionych do kontroli poszczególnych zakresów technicznych budynku

Przepisy określają zasady i sposób stwierdzania przygotowania zawodowego, wymaganego od osób podejmujących się pełnienia samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie. Decyzje o stwierdzeniu przygotowania zawodowego do pełnienia samodzielnej funkcji technicznej w budownictwie zwane są potocznie ,,uprawnieniami budowlanymi". Uprawnienia budowlane wydawane są w niżej wymienionych specjalnościach techniczno-budowlanych w dwu grupach, bez ograniczeń i w ograniczonym zakresie:
1) architektonicznej,
2) konstrukcyjno-budowlanej,
3) inżynieryjnej:
a) mostowej,
b) drogowej,
c) kolejowej,
d) hydrotechnicznej,
e) wyburzeniowej,
4) instalacyjnej w zakresie sieci, instalacji i urządzeń:
a) telekomunikacyjnych,
b) cieplnych, wentylacyjnych, gazowych, wodociągowych i kanalizacyjnych,
c) elektrycznych i elektroenergetycznych.

Oto kilka przykładów dopuszczalnych czynności dla poszczególnych rodzajów uprawnień.
Uprawnienia budowlane w specjalności konstrukcyjno-budowlanej bez ograniczeń uprawniają do projektowania konstrukcji obiektu lub kierowania robotami budowlanymi w odniesieniu do konstrukcji oraz architektury obiektu.
Uprawnienia budowlane w specjalności konstrukcyjno-budowlanej w ograniczonym zakresie uprawniają do projektowania konstrukcji obiektu lub kierowania robotami budowlanymi w odniesieniu do konstrukcji obiektu, o kubaturze do 1000 m3. oraz:
- o wysokości do 12 m nad poziomem terenu, do 3 kondygnacji nadziemnych i o wysokości kondygnacji do 4,8 m,
- posadowionego na głębokości do 3 m poniżej poziomu terenu, bezpośrednio na stabilnym gruncie nośnym,
- przy rozpiętości elementów konstrukcyjnych do 6 m i wysięgu wsporników do 2 m,
- niezawierającego elementów wstępnie sprężanych na budowie,
- niewymagającego uwzględniania wpływu eksploatacji górniczej.

Uprawnienia budowlane w specjalności instalacyjnej w zakresie sieci, instalacji i urządzeń telekomunikacyjnych bez ograniczeń uprawniają do projektowania obiektu budowlanego lub kierowania robotami budowlanymi związanymi z obiektem budowlanym, w zakresie telekomunikacji przewodowej wraz z infrastrukturą telekomunikacyjną oraz telekomunikacji bezprzewodowej wraz z infrastrukturą towarzyszącą.

Uprawnienia budowlane w specjalności instalacyjnej w zakresie sieci, instalacji i urządzeń telekomunikacyjnych w ograniczonym zakresie uprawniają do projektowania obiektu budowlanego lub kierowania robotami budowlanymi związanymi z obiektem budowlanym wraz z infrastrukturą telekomunikacyjną, w odniesieniu do obiektu budowlanego, takiego jak lokalne linie i instalacje.

Uprawnienia budowlane w specjalności instalacyjnej w zakresie sieci, instalacji i urządzeń cieplnych, wentylacyjnych, gazowych, wodociągowych i kanalizacyjnych bez ograniczeń uprawniają do projektowania obiektu budowlanego lub kierowania robotami budowlanymi związanymi z obiektem budowlanym, takim jak: sieci i instalacje cieplne, wentylacyjne, gazowe, wodociągowe i kanalizacyjne.

Uprawnienia budowlane w specjalności instalacyjnej w zakresie sieci, instalacji i urządzeń cieplnych, wentylacyjnych, gazowych, wodociągowych i kanalizacyjnych w ograniczonym zakresie uprawniają do projektowania lub kierowania robotami budowlanymi przy wykonywaniu instalacji wraz z przyłączami i instalowaniem tych urządzeń dla obiektów budowlanych o kubaturze do 1000 m3.

Uprawnienia budowlane w specjalności instalacyjnej w zakresie sieci, instalacji i urządzeń elektrycznych i elektroenergetycznych bez ograniczeń uprawniają do projektowania obiektu budowlanego lub kierowania robotami budowlanymi związanymi z obiektem budowlanym, takim jak: sieci, instalacje i urządzenia elektryczne i elektroenergetyczne, w tym kolejowe, trolejbusowe i tramwajowe sieci trakcyjne, sieci trakcyjne metra, wraz z instalacjami i urządzeniami technicznymi zasilania, w tym kolejowej, trolejbusowej i tramwajowej sieci trakcyjnej, sieci trakcyjne metra oraz elektrycznego ogrzewania rozjazdów.

Uprawnienia budowlane w specjalności instalacyjnej w zakresie sieci, instalacji i urządzeń elektrycznych i elektroenergetycznych w ograniczonym zakresie uprawniają do projektowania obiektu budowlanego lub kierowania robotami budowlanymi przy wykonywaniu instalacji wraz z przyłączami o napięciu do 1 kV w obiektach budowlanych o kubaturze do 1000 m3.

Artykuł 54 Prawa energetycznego określa rodzaje prac, stanowisk oraz urządzeń, instalacji i sieci energetycznych, przy których eksploatacji jest wymagane posiadanie kwalifikacji. Osoby zajmujące się eksploatacją sieci oraz urządzeń i instalacji określonych w przepisach obowiązane są posiadać kwalifikacje potwierdzone świadectwem wydanym przez komisje kwalifikacyjne. Kontrole stanu technicznego instalacji elektrycznych, piorunochronnych i gazowych mogą przeprowadzać także osoby posiadające kwalifikacje wymagane przy wykonywaniu dozoru nad eksploatacją urządzeń, instalacji oraz sieci energetycznych i gazowych. Prawo wykonywania kontroli instalacji przysługuje zarówno osobom posiadającym uprawnienia budowlane w specjalności instalacyjnej, jak i osobom posiadającym kwalifikacje wymagane przy wykonywaniu dozoru nad eksploatacją urządzeń, instalacji oraz sieci energetycznych i gazowych.

Powtórzmy raz jeszcze: budynki jednorodzinne powinny być w czasie ich użytkowania poddawane przez właściciela kontroli okresowej, co najmniej raz w roku, polegającej na sprawdzeniu stanu technicznego:
- instalacji i urządzeń służących ochronie środowiska,
- instalacji gazowych,
- przewodów kominowych (dymowych, spalinowych i wentylacyjnych).
Ponadto powinny być poddane kontroli okresowej, co najmniej raz na 5 lat, polegającej na sprawdzeniu:
- stanu technicznego i przydatności do użytkowania budynku jednorodzinnego,
- estetyki budynku jednorodzinnego oraz jego otoczenia,
- kontrolą tą powinno być objęte również badanie instalacji elektrycznej i piorunochronnej w zakresie stanu sprawności połączeń, osprzętu, zabezpieczeń i środków ochrony od porażeń, oporności izolacji przewodów oraz uziemień instalacji i aparatów.

Kontrole instalacji i urządzeń służących ochronie środowiska dotyczą zróżnicowanych zakresów, do których potrzebne są odmienne uprawnienia.

Kontrole przewodów dymowych, spalinowych i wentylacyjnych powinny być dokonywane przez osoby:
- posiadające kwalifikacje mistrza w rzemiośle kominiarskim - jeśli kontrola dotyczy przewodów dymowych oraz grawitacyjnych przewodów spalinowych i wentylacyjnych,
- z uprawnieniami (do projektowania lub kierowania robotami budowlanymi) w specjalności konstrukcyjno-budowlanej albo w specjalności instalacyjnej w zakresie sieci, instalacji i urządzeń cieplnych, wentylacyjnych, gazowych, wodociągowych i kanalizacyjnych - jeśli kontrola dotyczy przewodów dymowych oraz grawitacyjnych przewodów spalinowych i wentylacyjnych (czyli w zakresie jak dla mistrza rzemiosła kominiarskiego), a także kominów przemysłowych, kominów wolno stojących oraz kominów lub przewodów kominowych, w których ciąg kominowy jest wymuszony pracą urządzeń mechanicznych. Zakres uprawnień kontrolnych tych osób jest rozszerzony w stosunku do uprawnień mistrza kominiarskiego. Osoby, które uzyskały uprawnienia w ograniczonym zakresie (oczywiście w podanych wyżej specjalnościach) mogą prowadzić kontrole stanu technicznego przewodów kominowych i wentylacyjnych wyłącznie w obiektach wchodzących w zakres tych uprawnień.

Kontrole stanu technicznego i przydatności do użytkowania budynku jednorodzinnego wykonują osoby z uprawnieniami budowlanymi w specjalności konstrukcyjno-budowlanej. Gdyby się tak zdarzyło, że budynek jednorodzinny miałby kubaturę powyżej 1000 m3, wówczas kontrola powinna być prowadzona przez osobę posiadającą uprawnienia bez ograniczeń. Osoba, która posiada uprawnienia w ograniczonym zakresie nie może dokonywać kontroli obiektów wielkokubaturowych (bo wielkość kubatury jest właśnie ograniczeniem posiadanych uprawnień budowlanych).

Estetykę budynku jednorodzinnego oraz jego otoczenia kontroluje osoba posiadająca uprawnienia w specjalności architektonicznej. Osoby, które mają uprawnienia konstrukcyjno-budowlane, z dodatkowym wpisem upoważniającym do sporządzania jakichkolwiek rozwiązań architektonicznych, także mogą wykonać ten rodzaj kontroli. Jeśli charakter obiektu i otoczenia jest szczególnej wagi, albo kontrola powinna także wskazać kierunki nadania otoczeniu i obiektowi wyjątkowych walorów artystyczno-architektonicznych, należy skorzystać z pomocy osoby o uprawnieniach stricte architektonicznych.

Do przeprowadzenia kontroli w zakresie stanu sprawności połączeń, osprzętu, zabezpieczeń i środków ochrony od porażeń, oporności izolacji przewodów oraz uziemień instalacji i aparatów upoważnione są osoby posiadające uprawnienia budowlane w specjalności instalacji elektrycznych i elektroenergetycznych, jak i osoby posiadające kwalifikacje wynikające z przepisów o dozorze technicznym i energetyce. Nie ma tutaj znaczenia okoliczność posiadania lub nie posiadania przez nie uprawnień budowlanych.
Rozszerzona wersja artykułu jest zawarta w edukacyjnej części programu GITO.